GS Trần Văn Thọ: Chiến lược FDI có giúp Việt Nam cất cánh?

   0   0  
  • gplus
  • pinterest
Tuy FDI có vị trí trong đầu tư và trong GDP nhưng về chất, có thể nói VN đã thất bại trong chiến lược dùng FDI để phát triển kinh tế.
GS Trần Văn Thọ: Chiến lược FDI có giúp Việt Nam cất cánh?

Giáo sư Trần Văn Thọ, Đại học Waseda, Tokyo chia sẻ với chúng tôi xung quanh câu chuyện "Biệt đãi FDI, Việt Nam nhận được gì?".


Ưu đãi FDI, phải dành phần cho doanh nghiệp trong nước!


- Thưa Giáo sư, mới đây, Bộ Tài chính đã đồng tình với đề xuất ưu đãi thuế cho dự án nhà máy lọc dầu Nhơn Hội (Bình Định) của tập đoàn PTT (Thái Lan). Dù khẳng định việc này đúng luật nhưng Bộ Tài chính cũng cho biết, "cứ ưu đãi còn người Việt Nam sẽ được hưởng gì từ nhà máy này còn chưa rõ". Điều này đã từng xảy ra ở dự án Formosa, các dự án FDI Trung Quốc (mang cả lao động phổ thông sang Việt Nam)... Vậy sự ưu đãi nói trên nhằm vào mục tiêu gì và mang lợi ích cho ai, thưa Giáo sư?


Giáo sư Trần Văn Thọ: - Một số ý trong câu hỏi này tôi không rõ lắm. Có đúng là Bộ Tài chính cho biết “cứ ưu đãi còn người Việt Nam hưởng gì từ nhà máy này còn chưa rõ” không? Tôi không nghĩ là một quan chức nào đó ở Bộ Tài chánh lại vô trách nhiệm như vậy.


Nhưng đúng là đã có nhiều dự án FDI cho thấy những quan chức liên quan đã thiếu trách nhiệm, chỉ chạy theo thành tích về lượng (về số dự án, về vốn đăng ký), không kể đến những tiêu cực có thể có trong quá trình xét duyệt, cấp các giấy phép cho một số dự án (thật khó hiểu vì sao các dự án FDI của Trung Quốc có thể mang lao động phổ thông nhiều như vậy vào Việt Nam).


Lẽ ra khi xét duyệt các dự án để xem có nên cấp giấy phép hay không và nếu cấp phép thì theo những điều kiện nào để có lợi nhất cho việc phát triển kinh tế nước nhà.


Việc xem xét, quyết định về các dự án FDI là cả một nghệ thuật về chiến lược, chính sách, đòi hỏi năng lực và tinh thần dân tộc của lãnh đạo, của quan chức để tranh thủ được nguồn lực của nước ngoài nhằm đẩy mạnh quá trình phát triển mà kinh tế không bị chi phối bởi các công ty đa quốc gia, không ảnh hưởng đến môi trường và các mặt khác.


 Trong việc tiếp nhận FDI nhiều khi xảy ra xung đột giữa lợi ích quốc gia của nước cần FDI và chiến lược kinh doanh toàn cầu của xí nghiệp đa quốc gia, và lợi ích quốc gia tùy thuộc sự khôn ngoan và năng lực của lãnh đạo, của quan chức trong việc tăng khả năng thương lượng (bargaining of power) đối với nước ngoài. 


- Trên thực tế, đóng góp vào ngân sách nhà nước của các dự án FDI hạn chế do những ưu đãi về thuế, việc chuyển giao công nghệ gần như không được thực hiện (do những hạn chế về trình độ của lao động VN và thiếu ràng buộc pháp lý) hay nói cách khác, Việt Nam chỉ tham gia gia công sản phẩm. Điều này phần nào được thể hiện qua đóng góp của khu vực FDI trong GDP. Tuy giá trị xuất khẩu rất lớn nhưng giá trị gia tăng của khu vực này trong GDP chỉ khoảng 18% (theo số liệu của TCTK).


Theo Giáo sư, cách nhìn nhận và ứng xử với đầu tư nước ngoài của Việt Nam hiện nay đang như thế nào mà lại xảy ra tình trạng chỉ cho mà chưa đòi nhận như trên?


Giáo sư Trần Văn Thọ: - Rất khó tính một cách chính xác tỉ lệ đóng góp của FDI vào GDP. Chỉ xét sự đóng góp trực tiếp trong sản xuất thì chưa hiểu đúng bản chất và vai trò của FDI. Nếu đóng góp trực tiếp của FDI là khoảng 18% GDP thì không phải là nhỏ so với tỉ lệ đầu tư của FDI. Thử tính tỉ lệ của đầu tư từ FDI (vốn thực hiện) trong tổng đầu tư xã hội trong mấy năm gần đây ta thấy độ 20%. Nếu hai con số này là gần chính xác thì đúng là FDI đóng góp vào GDP ít hơn là tỉ lệ trong đầu tư, nhưng sự chênh lệch không lớn. Nhưng ở đây cần nhấn mạnh là hiệu quả gián tiếp của FDI mới quan trọng.


Thứ nhất là hiệu quả kích thích sản xuất những ngành công nghiệp phụ trợ và các dịch vụ sản xuất trong nước. Hiệu quả này nhỏ hay lớn là tùy theo chính sách phát triển của Việt Nam chứ không phải trách nhiệm của doanh nghiệp nước ngoài.


Thứ hai là hiệu quả chuyển giao công nghệ, lan tỏa tri thức kinh doanh đến người bản xứ, đến doanh nghiệp trong nước. Hiệu quả này lớn hay nhỏ tùy thuộc dự án FDI là 100% vốn nước ngoài hay là liên doanh, và các chức vụ quản lý trung gian cũng như kỹ sư ở nhà máy do người trong nước nắm giữ hay là tùy thuộc lâu dài vào người nước ngoài. Thông thường trong vài năm đầu của dự án FDI, tỉ lệ người nước ngoài có thể cao nhưng sau đó phải được chuyển dần sang người bản xứ. 


- Nhiều chuyên gia đã từng cảnh báo, việc ưu đãi tối đa cho các doanh nghiệp FDI ở tất cả các lĩnh vực sẽ ép chết những ngành sản xuất tương tự trong nước (đồng nghĩa ép chết doanh nghiệp trong nước). Tới thời điểm này, cảnh báo đó đúng ở mức độ nào? Xin Giáo sư phân tích kỹ một vài trường hợp cụ thể?


Giáo sư Trần Văn Thọ: - Đúng là cho đến nay chính sách thu hút FDI hầu như chỉ chạy theo số lượng, thiếu sự chọn lựa chiến lược làm cho xí nghiệp nước ngoài hiện diện trên nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, kể cả những ngành mà doanh nghiệp trong nước có thể đầu tư. Có nhiều ngành nhạy cảm về mặt xã hội, văn hóa hay an ninh, nếu doanh nghiệp trong nước chưa có khả năng đầu tư cũng phải để dành lại chứ không thể mở cửa cho nước ngoài.


Trong các dự án FDI, hình thái liên doanh có quá ít và sự liên kết hàng dọc giữa FDI với công ty trong nước quá yếu cho thấy năng lực của doanh nghiệp trong nước rất hạn chế. Nhìn chung có thể nói nội lực của Việt Nam quá yếu nên không tranh thủ ngoại lực một cách có hiệu quả.


Việc mở của cho FDI phải được tính toán kỹ và tranh thủ các điều kiện để bảo đảm tăng hiệu quả gián tiếp nói ở trên. 


 FDI không thúc đẩy kinh tế phát triển


- Không thể phủ nhận, dòng vốn đầu tư trực tiếp rất quan trọng đối với những nước đang phát triển như Việt Nam. Liệu Giáo sư có thể dẫn ra vài ví dụ về việc ứng xử với đầu tư trực tiếp từ nước ngoài của các nước có điều kiện tương tự như Việt Nam? Họ đã giải bài toán trao đổi lợi ích như thế nào để người dân của họ được nhiều nhất từ việc đầu tư trực tiếp từ nước ngoài? 


Giáo sư Trần Văn Thọ:- Những nước thành công trong việc thu hút FDI thường có các điểm chung như sau:


Thứ nhất, FDI phải được đặt trong một chiến lược phát triển kinh tế hoàn chỉnh trong đó quy định những ngành, những lĩnh vực cần thu hút FDI. Thông thường những ngành doanh nghiệp trong nước chưa có khả năng đầu tư nhưng xét thấy đó là những ngành có lợi thế so sánh trong tương lai và thị trường thế giới đang lớn mạnh, lãnh đạo phải tích cực tiếp thị để kêu gọi FDI vào những ngành đó và khi nước ngoài đến đầu tư thì theo dõi, tạo điều kiện để các dự án đó phát triển thành công. Trong dài hạn lợi thế so sánh cũng thay đổi và những ngành cần phát triển cũng thay đổi.


Do đó, để chuyển dịch cơ cấu công nghiệp lên cao, chiến lược thu hút FDI cũng phải thường xuyên thay đổi theo hướng khuyến khích doanh nghiệp nước ngoài ngày càng đầu tư vào các ngành có giá trị gia tăng cao hơn, có hàm lượng công nghệ và tri thức nhiều hơn. Mặt khác những ngành mà doanh nghiệp trong nước có thể hoặc có khả năng sẽ đầu tư thì phải hạn chế FDI hoặc cho phép FDI với điều kiện liên doanh với doanh nghiệp trong nước.


Thứ hai, nói chung dù trong lĩnh vực nào cũng nên khuyến khích, tạo điều kiện để các dự án FDI lập ra theo hình thức liên doanh với doanh nghiệp trong nước vì liên doanh mới tạo điều kiện cho công ty trong nước tiếp cận trực tiếp với công nghệ và tri thức kinh doanh tiên tiến, và sau này sẽ làm chủ được công nghệ và kinh doanh.


Hình thái liên doanh hay 100% vốn nước ngoài tùy thuộc nỗ lực, khả năng thương lượng của quan chức phụ trách thẩm tra các dự án FDI. Một vấn đề nữa là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Nếu nguồn lực kinh doanh của doanh nghiệp trong nước không mạnh thì khả năng lập liên doanh với nước ngoài rất nhỏ.


Thứ ba, để công nghệ và tri thức kinh doanh của doanh nghiệp FDI lan tỏa từ dự án FDI sang các khu vực khác của nền kinh tế, cần có chính sách thúc đẩy sự liên kết hàng dọc giữa FDI với các công ty trong nước. Nghĩa là phải khuyến khích các dự án FDI tích cực dùng nguyên liệu và các sản phẩm phụ trợ sản xuất trong nước, qua đó doanh nghiệp có vốn nước ngoài sẽ chuyển giao công nghệ, truyền đạt tri thức, chỉ đạo quản lý để các công ty trong nước cung cấp hàng đủ chất lượng và với giá thành thích đáng.


Để đồng thời vừa thu hút FDI vừa tăng hiệu quả lan tỏa của FDI đến các khu vực khác của nền kinh tế, chính phủ các nước nhận FDI phải có chính sách phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ, nâng đỡ các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong việc tiếp cận vốn và thông tin thị trường, trong việc giảm phí tổn về hành chánh, v.v...


Ba điểm nói trên cho thấy việc thu hút FDI là cả một nghệ thuật đòi hỏi người lập chính sách và quản lý FDI phải cố gắng không ngừng, phải quan tâm đến sự phát triển của doanh nghiệp trong nước thì FDI mới có hiệu quả tích cực đối với quá trình phát triển kinh tế. Có thể gọi đó là 3 tiêu chí để đánh giá thành quả thu hút FDI của một nước.


Từ 3 tiêu chí này, có thể nói Thái Lan là một trong những nước thành công trong việc thu hút FDI. Thái Lan lập ra Hội đồng Đầu tư có quyền hạn siêu bộ, đưa ra chính sách khuyến khích đầu tư đối với cả doanh nghiệp trong và ngoài nước trong một khung pháp lý thống nhất. Họ định ra những ngành cần khuyến khích đầu tư bằng các biện pháp ưu đãi, luôn tranh thủ nước ngoài, đặc biệt là Nhật Bản, để ngày càng chuyển dịch cơ cấu đầu tư lên cao, đồng thời nâng đỡ các doanh nghiệp trong nước.


Do đó, doanh nghiệp trong nước cũng tích cực đầu tư vào các ngành được khuyến khích. Chẳng hạn trong tổng tư bản pháp định của các dự án đầu tư được khuyến khích từ đầu năm 1986 đến cuối năm 1995, tư bản Thái Lan chiếm tới 72%, FDI chỉ có 28%. Trong các ngành sản xuất các loại máy móc như đồ điện gia dụng, xe hơi, v.v.., mặc dù FDI đóng vai trò lớn nhưng doanh nghiệp bản xứ cũng phát triển mạnh, tạo nên sự liên kết hàng dọc giữa hai khu vực này. Vào cuối năm 2007, trong tổng số 9.699 doanh nghiệp trong các ngày máy móc, tư bản bản xứ có 8721 doanh nghiệp, FDI chỉ có 978 doanh nghiệp.


Dĩ nhiên các công ty FDI có quy mô lớn hơn nhiều, nhưng số lượng khá lớn của doanh nghiệp bản xứ cho thấy hai loại hình doanh nghiệp cùng phát triển mạnh. Nhiều nghiên cứu cho thấy các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Thái Lan phát triển mạnh, cung cấp sản phẩm công nghiệp phụ trợ cho doanh nghiệp FDI. 


- Với việc thu hút FDI các nhà quản lý kỳ vọng làm tăng GDP. Tuy nhiên, các chuyên gia chứng minh chúng ta đang có sự ngộ nhận về GDP và thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam. Nguyên nhân của thực trạng cho mà chưa cần nhận này là do chính sách hay do con người, thưa Giáo sư? Tới thời điểm này, thay đổi có còn kịp không? Nếu được, chúng ta cần phải thay đổi như thế nào, thưa Giáo sư?


Giáo sư Trần Văn Thọ: - Tuy FDI có vị trí trong đầu tư và trong GDP như đã thấy nhưng về chất, có thể nói Việt Nam đã không thành công trong chiến lược dùng FDI để phát triển kinh tế. Ta thử đánh gía FDI tại Việt Nam nhìn từ 3 tiêu chí của chiến lược thu hút FDI hiệu quả đã bàn ở trên.


Thứ nhất, Việt Nam chưa bao giờ lập ra được một chiến lược phát triển công nghiệp năng động trong đó cả FDI và doanh nghiệp trong nước cùng liên kết làm tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế, chuyển dịch cơ cấu sản xuất và xuất khẩu lên cao.


Từ thập niên 1990, dòng chảy chủ đạo của FDI tại Á châu là các ngành công nghiệp máy móc với giá trị gia tăng cao và nhu cầu trên thị trường thế giới lớn mạnh, như đồ điện gia dụng, ô tô, máy tính cá nhân, v.v... Việt Nam đã nhiều lần có cơ hội đón đầu dòng chảy đó nhưng đã không chủ động về chính sách và sớm cải thiện môi trường đầu tư nên đã bỏ lỡ các cơ hội đó. Trên thực tế, có một số dự án FDI ở Việt Nam trong các lĩnh vực đó nhưng hoạt động không thành công, không trở thành những sản phẩm made-in Vietnam trên thị trường thế giới.


Do đó, FDI vào Việt Nam nhiều nhưng chủ yếu là những ngành dùng nhiều lao động giản đơn như may mặc, giày dép, và trở thành những ngành xuất khẩu chủ đạo. Nhưng đó là những lĩnh vực không cần nhiều vốn, không cần công nghệ cao nên đáng lẽ doanh nghiệp trong nước có thể đầu tư hay ít nhất là liên doanh với nước ngoài trong giai đoạn đầu và sau đó dần dần làm chủ hoàn toàn. Mặt khác, các ngành xuất khẩu ấy phải tùy thuộc vào nhập khẩu từ Trung Quốc các sản phẩm trung gian như vải, tơ sợi,... Suốt 20 năm nay công ty trong nước không có khả năng sản xuất thay thế hàng nhập này.


Thứ hai, phân tích hình thái FDI ta thấy hiện nay hầu hết là 100% vốn nước ngoài, liên doanh giữa nước ngoài với công ty trong nước ngày càng ít. Trong thời gian đầu sau khi Luật đầu tư nước ngoài ra đời, Việt Nam chỉ cho phép FDI theo hình thái liên doanh nên doanh nghiệp nước ngoài không có sự chọn lựa nào khác.


Kết cuộc các dự án trong giai đoạn đó phần lớn là liên doanh, phía Việt Nam thật ra chỉ đóng góp vốn bằng tiền cho thuê đất. Khi nhà đầu tư nước ngoài được phép tự lựa chọn hình thức đầu tư thì công ty nước ngoài chọn hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài. Trong tất cả những dự án FDI còn hoạt động tính đến cuối năm 2013 có tới 80% dự án là 100% vốn nước ngoài.


Những dự án FDI điển hình và nổi tiếng gần đây cũng theo hình thái 100% vốn nước ngoài. Chẳng hạn Sam Sung đầu tư với quy mô lớn tại Bắc Ninh và Thái Nguyên nhưng cả hai dự án đều là 100% vốn Hàn Quốc.


Nguyên nhân có hiện tượng trên là nhà nước thiếu nỗ lực, thiếu chiến lược hoặc không có khả năng thương lượng với nước ngoài, và một phần vì doanh nghiệp tư nhân còn yếu, hoặc không có khả năng góp vốn và các nguồn lực khác cũng yếu. Doanh nghiệp nhà nước thì tương đối có nhiều vốn hoặc yếu về các nguồn lực khác.


Thứ ba, cho đến nay hầu như sự liên kết giữa FDI và doanh nghiệp trong nước rất yếu. Muốn liên kết thì doanh nghiệp Việt Nam phải cung cấp các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ đủ chất lượng và với giá cả cạnh tranh được. Nhưng ở Việt Nam gần đây mới bắt đầu có chính sách phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ.


Gần đây doanh nghiệp nhỏ và vừa của Nhật đầu tư mạnh sang Việt Nam. Khuynh hướng này giúp phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam nhưng cũng cho thấy sự hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam bị lu mờ. Các dự án đầu tư lớn của Sam Sung tại Bắc Ninh và Thái Nguyên cũng đang và sẽ lôi kéo hàng trăm công ty nhỏ và vừa của Hàn Quốc sang để sản xuất linh kiện và các sản phẩm hỗ trợ khác (hiện nay họ nhập khẩu từ các cơ sở của Sam Sung tại Trung Quốc).


Đáng bức xúc là không thấy Việt Nam có kế hoạch khuyến khích doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước tích cực tham gia vào thị trường này. Tôi có cảm tưởng là nhà nước nghĩ rằng kéo được Sam Sung đến đầu tư lớn là đủ để thỏa mãn với chính sách FDI rồi.


- Xin cảm ơn Giáo sư !


>>Việt Nam biệt đãi FDI: Giảm của cải quốc gia">>>>Việt Nam biệt đãi FDI: Giảm của cải quốc gia


Theo Vũ Lan



Đất Việt


Tag :

  • gplus
  • pinterest
Bình luận (0)
Đánh giá:

GS Trần Văn Thọ: Chiến lược FDI có giúp Việt Nam cất cánh?

Tuy FDI có vị trí trong đầu tư và trong GDP nhưng về chất, có thể nói VN đã thất bại trong chiến lược dùng FDI để phát triển kinh tế.


GS Tran Van Tho: Chien luoc FDI co giup Viet Nam cat canh?


Tuy FDI co vi tri trong dau tu va trong GDP nhung ve chat, co the noi VN da that bai trong chien luoc dung FDI de phat trien kinh te.


Giao su Tran Van Tho, Dai hoc Waseda, Tokyo chia se voi chung toi xung quanh cau chuyen "Biet dai FDI, Viet Nam nhan duoc gi?".


Uu dai FDI, phai danh phan cho doanh nghiep trong nuoc!


- Thua Giao su, moi day, Bo Tai chinh da dong tinh voi de xuat uu dai thue cho du an nha may loc dau Nhon Hoi (Binh Dinh) cua tap doan PTT (Thai Lan). Du khang dinh viec nay dung luat nhung Bo Tai chinh cung cho biet, "cu uu dai con nguoi Viet Nam se duoc huong gi tu nha may nay con chua ro". Dieu nay da tung xay ra o du an Formosa, cac du an FDI Trung Quoc (mang ca lao dong pho thong sang Viet Nam)... Vay su uu dai noi tren nham vao muc tieu gi va mang loi ich cho ai, thua Giao su?


Giao su Tran Van Tho: - Mot so y trong cau hoi nay toi khong ro lam. Co dung la Bo Tai chinh cho biet “cu uu dai con nguoi Viet Nam huong gi tu nha may nay con chua ro” khong? Toi khong nghi la mot quan chuc nao do o Bo Tai chanh lai vo trach nhiem nhu vay.


Nhung dung la da co nhieu du an FDI cho thay nhung quan chuc lien quan da thieu trach nhiem, chi chay theo thanh tich ve luong (ve so du an, ve von dang ky), khong ke den nhung tieu cuc co the co trong qua trinh xet duyet, cap cac giay phep cho mot so du an (that kho hieu vi sao cac du an FDI cua Trung Quoc co the mang lao dong pho thong nhieu nhu vay vao Viet Nam).


Le ra khi xet duyet cac du an de xem co nen cap giay phep hay khong va neu cap phep thi theo nhung dieu kien nao de co loi nhat cho viec phat trien kinh te nuoc nha.


Viec xem xet, quyet dinh ve cac du an FDI la ca mot nghe thuat ve chien luoc, chinh sach, doi hoi nang luc va tinh than dan toc cua lanh dao, cua quan chuc de tranh thu duoc nguon luc cua nuoc ngoai nham day manh qua trinh phat trien ma kinh te khong bi chi phoi boi cac cong ty da quoc gia, khong anh huong den moi truong va cac mat khac.


 Trong viec tiep nhan FDI nhieu khi xay ra xung dot giua loi ich quoc gia cua nuoc can FDI va chien luoc kinh doanh toan cau cua xi nghiep da quoc gia, va loi ich quoc gia tuy thuoc su khon ngoan va nang luc cua lanh dao, cua quan chuc trong viec tang kha nang thuong luong (bargaining of power) doi voi nuoc ngoai. 


- Tren thuc te, dong gop vao ngan sach nha nuoc cua cac du an FDI han che do nhung uu dai ve thue, viec chuyen giao cong nghe gan nhu khong duoc thuc hien (do nhung han che ve trinh do cua lao dong VN va thieu rang buoc phap ly) hay noi cach khac, Viet Nam chi tham gia gia cong san pham. Dieu nay phan nao duoc the hien qua dong gop cua khu vuc FDI trong GDP. Tuy gia tri xuat khau rat lon nhung gia tri gia tang cua khu vuc nay trong GDP chi khoang 18% (theo so lieu cua TCTK).


Theo Giao su, cach nhin nhan va ung xu voi dau tu nuoc ngoai cua Viet Nam hien nay dang nhu the nao ma lai xay ra tinh trang chi cho ma chua doi nhan nhu tren?


Giao su Tran Van Tho: - Rat kho tinh mot cach chinh xac ti le dong gop cua FDI vao GDP. Chi xet su dong gop truc tiep trong san xuat thi chua hieu dung ban chat va vai tro cua FDI. Neu dong gop truc tiep cua FDI la khoang 18% GDP thi khong phai la nho so voi ti le dau tu cua FDI. Thu tinh ti le cua dau tu tu FDI (von thuc hien) trong tong dau tu xa hoi trong may nam gan day ta thay do 20%. Neu hai con so nay la gan chinh xac thi dung la FDI dong gop vao GDP it hon la ti le trong dau tu, nhung su chenh lech khong lon. Nhung o day can nhan manh la hieu qua gian tiep cua FDI moi quan trong.


Thu nhat la hieu qua kich thich san xuat nhung nganh cong nghiep phu tro va cac dich vu san xuat trong nuoc. Hieu qua nay nho hay lon la tuy theo chinh sach phat trien cua Viet Nam chu khong phai trach nhiem cua doanh nghiep nuoc ngoai.


Thu hai la hieu qua chuyen giao cong nghe, lan toa tri thuc kinh doanh den nguoi ban xu, den doanh nghiep trong nuoc. Hieu qua nay lon hay nho tuy thuoc du an FDI la 100% von nuoc ngoai hay la lien doanh, va cac chuc vu quan ly trung gian cung nhu ky su o nha may do nguoi trong nuoc nam giu hay la tuy thuoc lau dai vao nguoi nuoc ngoai. Thong thuong trong vai nam dau cua du an FDI, ti le nguoi nuoc ngoai co the cao nhung sau do phai duoc chuyen dan sang nguoi ban xu. 


- Nhieu chuyen gia da tung canh bao, viec uu dai toi da cho cac doanh nghiep FDI o tat ca cac linh vuc se ep chet nhung nganh san xuat tuong tu trong nuoc (dong nghia ep chet doanh nghiep trong nuoc). Toi thoi diem nay, canh bao do dung o muc do nao? Xin Giao su phan tich ky mot vai truong hop cu the?


Giao su Tran Van Tho: - Dung la cho den nay chinh sach thu hut FDI hau nhu chi chay theo so luong, thieu su chon lua chien luoc lam cho xi nghiep nuoc ngoai hien dien tren nhieu linh vuc cua nen kinh te, ke ca nhung nganh ma doanh nghiep trong nuoc co the dau tu. Co nhieu nganh nhay cam ve mat xa hoi, van hoa hay an ninh, neu doanh nghiep trong nuoc chua co kha nang dau tu cung phai de danh lai chu khong the mo cua cho nuoc ngoai.


Trong cac du an FDI, hinh thai lien doanh co qua it va su lien ket hang doc giua FDI voi cong ty trong nuoc qua yeu cho thay nang luc cua doanh nghiep trong nuoc rat han che. Nhin chung co the noi noi luc cua Viet Nam qua yeu nen khong tranh thu ngoai luc mot cach co hieu qua.


Viec mo cua cho FDI phai duoc tinh toan ky va tranh thu cac dieu kien de bao dam tang hieu qua gian tiep noi o tren. 


 FDI khong thuc day kinh te phat trien


- Khong the phu nhan, dong von dau tu truc tiep rat quan trong doi voi nhung nuoc dang phat trien nhu Viet Nam. Lieu Giao su co the dan ra vai vi du ve viec ung xu voi dau tu truc tiep tu nuoc ngoai cua cac nuoc co dieu kien tuong tu nhu Viet Nam? Ho da giai bai toan trao doi loi ich nhu the nao de nguoi dan cua ho duoc nhieu nhat tu viec dau tu truc tiep tu nuoc ngoai? 


Giao su Tran Van Tho:- Nhung nuoc thanh cong trong viec thu hut FDI thuong co cac diem chung nhu sau:


Thu nhat, FDI phai duoc dat trong mot chien luoc phat trien kinh te hoan chinh trong do quy dinh nhung nganh, nhung linh vuc can thu hut FDI. Thong thuong nhung nganh doanh nghiep trong nuoc chua co kha nang dau tu nhung xet thay do la nhung nganh co loi the so sanh trong tuong lai va thi truong the gioi dang lon manh, lanh dao phai tich cuc tiep thi de keu goi FDI vao nhung nganh do va khi nuoc ngoai den dau tu thi theo doi, tao dieu kien de cac du an do phat trien thanh cong. Trong dai han loi the so sanh cung thay doi va nhung nganh can phat trien cung thay doi.


Do do, de chuyen dich co cau cong nghiep len cao, chien luoc thu hut FDI cung phai thuong xuyen thay doi theo huong khuyen khich doanh nghiep nuoc ngoai ngay cang dau tu vao cac nganh co gia tri gia tang cao hon, co ham luong cong nghe va tri thuc nhieu hon. Mat khac nhung nganh ma doanh nghiep trong nuoc co the hoac co kha nang se dau tu thi phai han che FDI hoac cho phep FDI voi dieu kien lien doanh voi doanh nghiep trong nuoc.


Thu hai, noi chung du trong linh vuc nao cung nen khuyen khich, tao dieu kien de cac du an FDI lap ra theo hinh thuc lien doanh voi doanh nghiep trong nuoc vi lien doanh moi tao dieu kien cho cong ty trong nuoc tiep can truc tiep voi cong nghe va tri thuc kinh doanh tien tien, va sau nay se lam chu duoc cong nghe va kinh doanh.


Hinh thai lien doanh hay 100% von nuoc ngoai tuy thuoc no luc, kha nang thuong luong cua quan chuc phu trach tham tra cac du an FDI. Mot van de nua la nang luc canh tranh cua doanh nghiep trong nuoc. Neu nguon luc kinh doanh cua doanh nghiep trong nuoc khong manh thi kha nang lap lien doanh voi nuoc ngoai rat nho.


Thu ba, de cong nghe va tri thuc kinh doanh cua doanh nghiep FDI lan toa tu du an FDI sang cac khu vuc khac cua nen kinh te, can co chinh sach thuc day su lien ket hang doc giua FDI voi cac cong ty trong nuoc. Nghia la phai khuyen khich cac du an FDI tich cuc dung nguyen lieu va cac san pham phu tro san xuat trong nuoc, qua do doanh nghiep co von nuoc ngoai se chuyen giao cong nghe, truyen dat tri thuc, chi dao quan ly de cac cong ty trong nuoc cung cap hang du chat luong va voi gia thanh thich dang.


De dong thoi vua thu hut FDI vua tang hieu qua lan toa cua FDI den cac khu vuc khac cua nen kinh te, chinh phu cac nuoc nhan FDI phai co chinh sach phat trien cac nganh cong nghiep phu tro, nang do cac doanh nghiep nho va vua trong viec tiep can von va thong tin thi truong, trong viec giam phi ton ve hanh chanh, v.v...


Ba diem noi tren cho thay viec thu hut FDI la ca mot nghe thuat doi hoi nguoi lap chinh sach va quan ly FDI phai co gang khong ngung, phai quan tam den su phat trien cua doanh nghiep trong nuoc thi FDI moi co hieu qua tich cuc doi voi qua trinh phat trien kinh te. Co the goi do la 3 tieu chi de danh gia thanh qua thu hut FDI cua mot nuoc.


Tu 3 tieu chi nay, co the noi Thai Lan la mot trong nhung nuoc thanh cong trong viec thu hut FDI. Thai Lan lap ra Hoi dong Dau tu co quyen han sieu bo, dua ra chinh sach khuyen khich dau tu doi voi ca doanh nghiep trong va ngoai nuoc trong mot khung phap ly thong nhat. Ho dinh ra nhung nganh can khuyen khich dau tu bang cac bien phap uu dai, luon tranh thu nuoc ngoai, dac biet la Nhat Ban, de ngay cang chuyen dich co cau dau tu len cao, dong thoi nang do cac doanh nghiep trong nuoc.


Do do, doanh nghiep trong nuoc cung tich cuc dau tu vao cac nganh duoc khuyen khich. Chang han trong tong tu ban phap dinh cua cac du an dau tu duoc khuyen khich tu dau nam 1986 den cuoi nam 1995, tu ban Thai Lan chiem toi 72%, FDI chi co 28%. Trong cac nganh san xuat cac loai may moc nhu do dien gia dung, xe hoi, v.v.., mac du FDI dong vai tro lon nhung doanh nghiep ban xu cung phat trien manh, tao nen su lien ket hang doc giua hai khu vuc nay. Vao cuoi nam 2007, trong tong so 9.699 doanh nghiep trong cac ngay may moc, tu ban ban xu co 8721 doanh nghiep, FDI chi co 978 doanh nghiep.


Di nhien cac cong ty FDI co quy mo lon hon nhieu, nhung so luong kha lon cua doanh nghiep ban xu cho thay hai loai hinh doanh nghiep cung phat trien manh. Nhieu nghien cuu cho thay cac doanh nghiep nho va vua cua Thai Lan phat trien manh, cung cap san pham cong nghiep phu tro cho doanh nghiep FDI. 


- Voi viec thu hut FDI cac nha quan ly ky vong lam tang GDP. Tuy nhien, cac chuyen gia chung minh chung ta dang co su ngo nhan ve GDP va thu nhap binh quan dau nguoi o Viet Nam. Nguyen nhan cua thuc trang cho ma chua can nhan nay la do chinh sach hay do con nguoi, thua Giao su? Toi thoi diem nay, thay doi co con kip khong? Neu duoc, chung ta can phai thay doi nhu the nao, thua Giao su?


Giao su Tran Van Tho: - Tuy FDI co vi tri trong dau tu va trong GDP nhu da thay nhung ve chat, co the noi Viet Nam da khong thanh cong trong chien luoc dung FDI de phat trien kinh te. Ta thu danh gia FDI tai Viet Nam nhin tu 3 tieu chi cua chien luoc thu hut FDI hieu qua da ban o tren.


Thu nhat, Viet Nam chua bao gio lap ra duoc mot chien luoc phat trien cong nghiep nang dong trong do ca FDI va doanh nghiep trong nuoc cung lien ket lam tang suc canh tranh cua nen kinh te, chuyen dich co cau san xuat va xuat khau len cao.


Tu thap nien 1990, dong chay chu dao cua FDI tai A chau la cac nganh cong nghiep may moc voi gia tri gia tang cao va nhu cau tren thi truong the gioi lon manh, nhu do dien gia dung, o to, may tinh ca nhan, v.v... Viet Nam da nhieu lan co co hoi don dau dong chay do nhung da khong chu dong ve chinh sach va som cai thien moi truong dau tu nen da bo lo cac co hoi do. Tren thuc te, co mot so du an FDI o Viet Nam trong cac linh vuc do nhung hoat dong khong thanh cong, khong tro thanh nhung san pham made-in Vietnam tren thi truong the gioi.


Do do, FDI vao Viet Nam nhieu nhung chu yeu la nhung nganh dung nhieu lao dong gian don nhu may mac, giay dep, va tro thanh nhung nganh xuat khau chu dao. Nhung do la nhung linh vuc khong can nhieu von, khong can cong nghe cao nen dang le doanh nghiep trong nuoc co the dau tu hay it nhat la lien doanh voi nuoc ngoai trong giai doan dau va sau do dan dan lam chu hoan toan. Mat khac, cac nganh xuat khau ay phai tuy thuoc vao nhap khau tu Trung Quoc cac san pham trung gian nhu vai, to soi,... Suot 20 nam nay cong ty trong nuoc khong co kha nang san xuat thay the hang nhap nay.


Thu hai, phan tich hinh thai FDI ta thay hien nay hau het la 100% von nuoc ngoai, lien doanh giua nuoc ngoai voi cong ty trong nuoc ngay cang it. Trong thoi gian dau sau khi Luat dau tu nuoc ngoai ra doi, Viet Nam chi cho phep FDI theo hinh thai lien doanh nen doanh nghiep nuoc ngoai khong co su chon lua nao khac.


Ket cuoc cac du an trong giai doan do phan lon la lien doanh, phia Viet Nam that ra chi dong gop von bang tien cho thue dat. Khi nha dau tu nuoc ngoai duoc phep tu lua chon hinh thuc dau tu thi cong ty nuoc ngoai chon hinh thuc dau tu 100% von nuoc ngoai. Trong tat ca nhung du an FDI con hoat dong tinh den cuoi nam 2013 co toi 80% du an la 100% von nuoc ngoai.


Nhung du an FDI dien hinh va noi tieng gan day cung theo hinh thai 100% von nuoc ngoai. Chang han Sam Sung dau tu voi quy mo lon tai Bac Ninh va Thai Nguyen nhung ca hai du an deu la 100% von Han Quoc.


Nguyen nhan co hien tuong tren la nha nuoc thieu no luc, thieu chien luoc hoac khong co kha nang thuong luong voi nuoc ngoai, va mot phan vi doanh nghiep tu nhan con yeu, hoac khong co kha nang gop von va cac nguon luc khac cung yeu. Doanh nghiep nha nuoc thi tuong doi co nhieu von hoac yeu ve cac nguon luc khac.


Thu ba, cho den nay hau nhu su lien ket giua FDI va doanh nghiep trong nuoc rat yeu. Muon lien ket thi doanh nghiep Viet Nam phai cung cap cac san pham cong nghiep ho tro du chat luong va voi gia ca canh tranh duoc. Nhung o Viet Nam gan day moi bat dau co chinh sach phat trien nganh cong nghiep ho tro.


Gan day doanh nghiep nho va vua cua Nhat dau tu manh sang Viet Nam. Khuynh huong nay giup phat trien cong nghiep ho tro cua Viet Nam nhung cung cho thay su hien dien cua doanh nghiep Viet Nam bi lu mo. Cac du an dau tu lon cua Sam Sung tai Bac Ninh va Thai Nguyen cung dang va se loi keo hang tram cong ty nho va vua cua Han Quoc sang de san xuat linh kien va cac san pham ho tro khac (hien nay ho nhap khau tu cac co so cua Sam Sung tai Trung Quoc).


Dang buc xuc la khong thay Viet Nam co ke hoach khuyen khich doanh nghiep nho va vua trong nuoc tich cuc tham gia vao thi truong nay. Toi co cam tuong la nha nuoc nghi rang keo duoc Sam Sung den dau tu lon la du de thoa man voi chinh sach FDI roi.


- Xin cam on Giao su !


>>Viet Nam biet dai FDI: Giam cua cai quoc gia">>>>Viet Nam biet dai FDI: Giam cua cai quoc gia


Theo Vu Lan



Dat Viet


RẤT NHIỀU SẢN PHẨM

SẢN PHẨM PHONG PHÚ

Đa dạng hàng trăm ngàn

CÁC THƯƠNG HIỆU NỔI TIẾNG

THÔNG TIN ĐA DẠNG

Chi tiết từng loại hàng

TIN TỨC CẬP NHẬT

TIN KINH TẾ

Các tin cập nhật liên tục

HỖ TRỢ NHANH CHÓNG

HỖ TRỢ NHANH CHÓNG

Tư vẫn miễn phí, nhiệt tình

Cần Mua Bán ? www.canmuaban.net Hà Nội, Việt Nam 75 Đinh Tiên Hoàng VN-HN 10000 VN ‎0900000000